کمدی دل آرته

کمدی مهارت یا کمدیا دلآرته (Commedia dell’arte) نوعی از نمایش‌های مبتنی بر تئاتر بداهه‌سازی است که در سده ۱۶ در ایتالیا شکل گرفت. نام کامل این نمایش به ایتالیایی «commedia dell’arte all’improvviso» است به معنی «کمدی مهارت بداهه‌پردازی».

 

این شکل از شادی‌نامه بیشتر توسط هنرمندان چیره‌دستی که به فنون “پانتومیم” و بداهه‌پردازی آشنا بودند و توانایی فراوانی برای انجام حرکات آکروباتیک داشتند، توسط این بازیگران دوره گرد، از شهری به شهری دیگر اجرا می‌شد. کمدی مهارت عمده توجه خود را به خلق تیپ‌های نمایشی مبذول می‌ساخت و معمولاً ۱۰ بازیگر تیپ‌های مختلف را به نمایش می‌گذاشتند. دلیل فراگیرشدن این شکل از نمایش امکان سفر گروه هنرمندان به نقاط مختلف و سبک بودن وسایل لازم صحنه بود، که شامل لباس بازیگران، ماسک‌ها و شمشیرهای چوبی بود. پویایی و ریتم سریع اجراها و امکان بداهه‌سازی بازیگران با توجه به محل و شرایط اجرا گسترش آن را در ایتالیا، فرانسه، انگلیس و روسیه و آلمان فراهم کرد.

 

تیپ‌های کمدی دلآرته عبارتند از:

پانتالونه: آدم پیر ثروتمند که طرفدار دختران جوان است.

پزشک(دوتوره): دکتر و یا فیلسوف و ادیب و دانشمندی که غالباً یک دختر قشنگ دارد.

هارلکین: نوکر یک آدم ثروتمند است و معروف‌ترین تیپ کمدی دلآرته است. او فوق‌العاده زرنگ و حاضرجواب و پول‌دوست است.

زانی: همان هارلکین است که حالا پیر شده است و طرف ارباب را می‌گیرد.

کولومبینا: پیشخدمت زن است و غالباً نامزد هارلکین است و همدست او.

کاپیتانه: تیپ پهلوان است ولی واریاسیون جدی ندارد. مثل پهلوان پنبه است و معمولاً به عنوان خواستگاری دختر دکتر می‌آید ولی به او توجه نمی‌شود و هارلکین او را خیط می‌کند. او شوم‌ترین نقش کمدی دلآرته را دارد. دوست دارد دوبهم‌زنی کند و خشم به پا نماید.

آموروسا(دخترک عاشق): دختر عاشق که دختر مرد ثروتمند است.

آموروسو(پسرک عاشق): جوانی که عاشق آموروسا است.

نقش اول زن و نقش اول مرد

نقش‌ها در طی سال‌ها تغییر می‌یابند. مثلاً نوکرها عوض می‌شوند و هارلکین به زانی تبدیل می‌شود. پانتالونه همیشه ونیزی است و لهجه ونیزی دارد چون اغلب تاجرها ونیزی هستند. پزشک معمولاً از بولونیا می‌آید چون قدیمی‌ترین دانشگاه در آنجا است. هارلکین از برگامو می‌آید چون آنجا آدم‌های زیرک و ناجنس زیاد دارد.

 

کمدیا دلآرته شباهت زیادی به نمایش رو حوضی که از سنت‌های ایرانی می‌گوید دارد.  بدیهه‌سازی محور اصلی هردو نمایش(رو حوضی و کمدیا دلآرته) است. رقص و آواز از قسمت‌های اصلی نمایش رو حوضی است که ما در کمدیا دلآرته هم این حرکات رقص گونه و آکروبات را به وفور می‌بینیم. در هردو نمایش کمدی ایران و ایتالیا شخصیت‌ها صورتک بر صورت دارند(در کمدی ایران، سیاه دست و صورت خود را سیاه می‌کند و در ایتالیا تیپ‌ها صورتک دارند) هر دوی این کمدی‌ها بدون دکور هستند و یا اینکه از دکور ساده‌ای برخوردارند. در آن‌ها شخصیت شکل نگرفته بلکه تیپ‌سازی صورت گرفته است. تیپ‌هایی که در نمایش سیاه بازی وجود دارد: حاجی یا حاکم و دیگری سیاه که معمولا(مبارک)نام داشت و نوکر بود، به گونه‌ای که سیاه نماد مردم زجر دیده و حاکم، تجلی حکومت وقت بود. همسر حاجی، پسرش، دخترش و خواستگار دیگر تیپ‌ها هستند.

تیپ‌هایی که در کمدی ایتالیا و سیاه بازی با هم برابری می‌کنند:

پانتالونه=حاجی، هارلکین/زانی=سیاه، پسر عاشق و دختر عاشق=شلی و دختر حاجی

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *